ANNA'S JAREN (70) - Samen spelen, apart eten

Geen taal is internationaler dan die van muziek. En Benny Goodman komt de eer toe te behoren tot de eersten die erkenden dat er ook interraciaal voortreffelijk mee valt te communiceren. Begin jaren dertig konden zwarte en blanke muzikanten vrijwel nooit samenspelen en in de zuidelijke staten was het zelfs bij wet verboden. Benny Goodman, een ruimdenkende man, ging hier tegenin en gaf in zijn voornamelijk uit blanke musici bestaande band ook zwarte musici de ruimte. Teddy Wilson  en Lionel Hampton  speelden al in zijn kwartet. Echt helpen deed het nog niet, zijn zwarte musici konden vaak in het zuiden van de VS niet in hetzelfde restaurant eten als de overige orkestleden.

Dat spraakmakende concert in Los Angeles was het laatste concert van een eigenlijk mislukte tournee en toen de band gewoontegetrouw begon met rustige nummers was de ontvangst net zo lauw als bij eerdere concerten maar het publiek ging dan toch uit zijn dak nadat de band met de geweldige drummer Gene Krupa besloot alle remmen los te gooien. De ‘Swing Era’ ging hiermee van start en Benny Goodman werd meteen de ‘King of Swing’ genoemd. Er ontstonden nieuwe dansen met als spectaculair hoogtepunt de ‘Lindy Hop’, die zich eigenlijk al ontwikkelde in de periode direct na Lindberghs solovlucht, toen de feestvreugde niet opkon nadat de kranten ‘Lucky Lindy hops Atlantic’  hadden gekopt. De dans was eigenlijk niet meer dan een allegaartje van jazzdans, tap en charleston. Maar nu was er dan echt de passende muziek voor, waardoor de ontwikkeling ging naar swing en jitterbug.

Blanke bands maakten furore en zwarte deden er nog een schepje bovenop. Al snel was Count Basies ‘One O’Clock Jump’ door de gehele VS te beluisteren.

Er was ook een blanke zanger, die een demoplaat liet maken en ook nog eens kans zag die plaat op de radio gedraaid te krijgen. De vrouw van bandleider Harry James  hoorde dat nummer toevallig en raadde haar man aan om achter die zanger, ene Frank, aan te gaan. Dat deed hij, ontdekte dat Frank in een wegrestaurant werkte, en reed erheen om hem te ontmoeten. Volgens de manager van het restaurant hadden zij geen zanger, maar hij wist wel dat een van de kelners aardig kon zingen. Dat bleek toch de gezochte man te zijn en die kreeg een contract bij Harry en schoof later door naar Tommy Dorsey. Daarmee was de nagenoeg eindeloze carrière begonnen van Frank Sinatra.

Benny Goodman, Lionel Hampton, Count Basie, Harry James, in de jaren vlak na de Tweede Wereldoorlog zouden deze bigbands met die van Glenn Miller  een niet te verwaarlozen deel uitmaken van het aanbod op de Nederlandse radio. Die bracht overigens ook live muziek, vooral ‘The Ramblers’ speelden vaak voor de AVRO in een directe uitzending op locatie, zoals de Rotterdamse dancing Pschorr. Het was bij zo’n gelegenheid dat een meisje in het publiek tegen haar vriendje zei dat zij best wel eens bij zo’n echte band zou willen zingen en de jongen meteen op Theo Uden Masman  afstapte. Dat wilde hij wel eens meemaken.

‘Wel ja’, zei de bandleider, ‘laat haar maar iets zingen’.

(Foto Wikipedia)

Haar wens werd vervuld, en dat niet alleen, zij kwam ook nog meteen op de radio, waarmee à bout portant de carrière van deze Rotterdamse begon. Annie de Reuver zou, zeker in Rotterdam, een van de populairste zangeressen van de jaren veertig en vijftig worden. En wie haar en haar debuut zeker niet snel zouden vergeten, waren Jan en Rieka, die zich maar eens een uitje hadden veroorloofd, dat gebeurde niet vaak. Zij zagen daar  voor het eerst Annies optreden én elkaar.

Niet lang na haar podiumdebuut in Pschorr, vond Uden Masman dat Annie maar eens mee moest doen aan een platenopname in Pulchri Studio in Den Haag. Annie aan het repeteren, onder andere ‘Some of these days’, ‘Hands accross the table’, ‘I only have eyes for you’. Annies Engels was volgens eigen zeggen abominabel en toen zij later de opnames terughoorde liepen haar de rillingen over de rug. Desondanks werd de plaat wereldwijd bekend, niet in het minst omdat er een wereldberoemde tenorsaxofonist op meespeelde, die volgens Annie strontlazarus de studio was binnengekomen maar blies als een jonge god: Coleman Hawkins.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (69) - Luidruchtig, platvloers volk

Bootwerker. De benaming kreeg ook nog eens een negatieve connotatie, omdat het ruwe, zware en  aanvankelijk ook nog bar slecht betaalde werk vrij grove omgangsvormen met zich bracht. Bootwerkers, die altijd in een lawaaiige omgeving werkten, spraken veelal ook na het werk nog met luide stem in een taaltje dat was doorspekt met niet altijd even keurig havenjargon, waardoor zij door de buitenwereld het imago van luidruchtig, platvloers volk kregen opgeplakt. Voor het merendeel waren zij laag opgeleid en voorzien van ruwe bolsters, dat lijdt geen twijfel, maar de meesten waren daarbij hardwerkende, zorgzame huisvaders, die somtijds meer dan terecht hartgrondig konden kankeren op het pokkewerk dat zij kregen toebedeeld. Een gekanker dat zij desalniettemin onverholen konden paren aan uitingen van trots, groos als zij waren op hun Rotterdamse haven. De haven die nooit de grootste haven van de wereld had kunnen worden zonder hun inzet en die van hun vaders.

Er waren trouwens werklui die nog veel harder praatten dan bootwerkers. De ‘klinkers’ van de vlakbij het stadion gelegen scheepswerf ‘Piet Smit’ die dag in dag uit met de hand klinknagels in de ijzeren scheepswanden dreven, waren na een aantal jaren nagenoeg doof.

Jans attitude ten opzichte van het havenwerk onderscheidde zich niet van die van zijn vakbroeders maar ondanks zijn geploeter in de haven was hij toch nog altijd in zijn hart een beetje groenteman gebleven. Ook in latere jaren heeft zijn gezin nog veel plezier gehad van Jans kennis van groente en fruit en dankzij die handel van vroeger kon hij ook nog eens fabelachtig snel hoofdrekenen en was hij nog steeds een kei in onderhandelen gebleven. Prettig bij nieuwe aankopen voor het huishouden, die zijn vrouw graag aan hem overliet, want dat ging bij hem nooit zonder afdingen zoals zoonlief, die een keer getuige mocht zijn bij de inruilprocedure voor een nieuwe tv, met gekromde tenen heeft mogen meemaken.

‘Kejje bek niet verder ope?’

Jan kreeg de leverancier waar hij hem wou hebben en de kop van zijn zoon vuurrood. 

Het  duurde na de oorlog nog acht jaar dat uiteindelijk de oprichting van de Havenvakschool verbetering zou brengen voor de bootwerkers. Er werd daar gesport en aan persoonlijkheidstraining gedaan. De school, die van de havenwerker een vakman maakte, werd van grote betekenis voor Rotterdam en gold al snel mondiaal, binnen het vakgebied, als voorbeeld. In veel landen werd het opleidingssysteem overgenomen. Rotterdam had na de oorlog, waarin de technologische ontwikkelingen tot stilstand waren gekomen, hiermee een flinke stap vooruit gemaakt. Er viel veel in te halen want technologische ontwikkelingen hadden door de aanwezigheid van goedkope arbeidskrachten nu ook niet bepaald een razendsnel karakter vertoond in de jaren vóór de oorlog.

Benny Goodman (derde van links) 

met een deel van zijn bezetting 

rond de piano. 

Naast hem (met vlinderstrik) Gene Krupa.

(Foto Wikipedia)

Muziek werd in die jaren dertig op de radio vaak rechtstreeks, ‘live’, uitgezonden en dat was dan weer wel mooi. De radio maakte musici vaak populair maar nog vaker maakte de Amerikaanse radio in zijn commercialiteit gebruik van al bekende musici als bijvoorbeeld Benny Goodman, die naam had gemaakt met zijn werk voor  platenmaatschappijen en musicals. Hij kwam uit een arm, Joods immigrantengezin en had op jonge leeftijd klarinet leren spelen. Al op zijn zestiende speelde hij mee in het orkest van Ben Pollack, één van Chicago’s toporkesten van toen, en in 1926 mocht hij met dat orkest zijn eerste plaatopnames maken. Later kwam hij met een eigen, goed ingespeelde band, die een herkenbaar geluid bracht door Benny’s klarinetspel. Met een geweldig optreden in Los Angelos kwam de internationale bekendheid. Dankzij Gene Krupa.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (68) - Dooie varkens en natte jassen

In dezelfde maand dat in Duitsland de eerste schop voor de Autobahn in de grond ging, begon wat de Amerikanen het proces van de eeuw noemden; in New Jersey, in een plaatsje met tweeduizend inwoners, waar voor de openingszitting zestigduizend belangstellenden toestroomden.

Het media-circus werd compleet toen een New Yorks radiostation het proces rond de Lindbergh-baby integraal ging uitzenden met interviews tussen de zittingen. Om de openvallende tijd te vullen ging presentator Martin Block platen draaien, gezellie. Het sloeg in elk geval aan en algauw had Block een eigen platenprogramma op de radio. De geboorte van het fenomeen diskjockey.

Het bewijsmateriaal tegen Hauptmann, een keurig geklede, verzorgde man met een uiterlijk dat in de verste verte niet aan een ontvoerder deed denken, laat staan aan een kindermoordenaar, was net iets te overweldigend. Zijn stem werd herkend, zijn handschrift stemde exact overeen met dat van de losgeldbrieven en er werd een restant van het losgeld gevonden, keurig gesorteerd in een houten balkje met uitsparingen, waarin ook een kleine geladen pistool.

De jury kwam onder grote druk te staan toen tijdens de vergadering buiten voor het gerechtsgebouw een uitzinnige, grote menigte ‘dood de Duitser’ scandeerde. Hauptmann werd schuldig bevonden.

Dirk had een een job die in die tijd als een herenbaan werd gezien, hij was in dienst bij de Gemeente Rotterdam met de zekerheid niet gauw op straat te komen. En hij zou het vol gaan houden tot aan zijn pensioen. Broers Jilles en Jan en halfbroer Wim vonden aanvankelijk nog werk bij een bedrijf dat zich bezig hield met de levering van buizen maar uiteindelijk gingen zij alle drie in de haven hun brood verdienen.Dat was nauwelijks minder zwaar dan het werk in de werkverschaffing en nog weer later zou het laden en lossen van schepen puur fysiek werk blijven doordat na de oorlogshandelingen er vrijwel geen kraan meer overeind stond op de kades. Ook nadat in latere jaren de schades waren hersteld, bleef het havenwerk toch nog altijd een zwaar en gevaarlijk beroep.

(Foto Wikipedia)

Berucht waren de ‘dooie varkens’, waarmee onhandelbare, zware balen werden bedoeld, alleen uiterst op elkaar ingespeelde koppels bootwerkers wisten er goed raad mee. Waar Jan ook vaak over kon klagen waren de zogenaamde ‘rollenboten’, geladen met moeilijk te hanteren boomstammen die alle kanten op rolden en vaak gevaar opleverden, ze konden zelfs wel als een projectiel uit een hijs schieten. ’Armen en benenboten’, werden zij door de havenwerkers genoemd. ‘Natte jassen’ was de benaming voor ladingen waar de bootwerkers wel het meest de pest aan hadden, ondanks dat zij een toeslag kregen voor het lossen van die stinkende koeienhuiden uit Argentinië.  Die werden toentertijd los verwerkt en de stank was zo enorm dat het eigenlijk niet was vol te houden om er een dag in te werken. Wasgelegenheid was er niet bij de havenbedrijven en als Jan thuiskwam na een dag ‘natte jassen’ kon zoonlief hem helemaal boven in zijn zolderkamertje ruiken; meteen op hetzelfde moment dat Jan beneden de voordeur opende. Het eerste wat Rieka deed na Jans thuiskomst, was zijn werkkleding in de was gooien en onder water zetten, dan was de stank weg. En verder werd het improviseren met een teil in de keuken, want een douche ontbrak in de woningen in de Afrikaanderbuurt. Na een lange dag hard werken door de broodwinner was het gezin ook nog eens geen rustige avond gegund en die arme Rieka maar ploeteren, water ‘heten’ of nog snel even een emmer heet water halen bij de waterstoker, kleding wassen, eten koken. Er bleef geen avond over want de volgende morgen was het weer vroeg dag.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (67) - De populairste auto

1933. Het was in die tijd, waarin ook de drooglegging in Amerika eindigde, dat Billie Holiday  begon op te vallen in de jazzscene, zij werd ontdekt door impressario John Hammond  en zij ging werken met Louis Armstrongs manager Joe Glaser.  Coleman Hawkins vertrok naar Engeland, waar hij toetrad tot het destijds beroemde orkest van Jack Hylton, maar toen het orkest op tournee ging in Duitsland was het afgelopen met de pret. Hawkins mocht Nederlands buurland niet in omdat er geen zwarte Amerikanen werden toegelaten, zo ver was het inmiddels al. Hawkins reisde door naar Nederland, van waaruit hij regelmatig vertrok naar Zwitserland en vooral Parijs, waar hij jamde en platen maakte met de legendarische gitarist Django Reinhardt  en violist Stéphane Grappelli.

In Duitsland ging Adolf Hitler intussen met de eer strijken van een al vóór hem door anderen bedacht programma van openbare werken en werkloosheidsbestrijding. Hij had de eerste schop in de grond gestoken voor de aanleg van wat de Autobahn van Hamburg via Franfurt naar Bazel moest worden. Daarna volgde de aanleg van een heel net van autosnelwegen en verdere infrastructuur als havens. De werkloosheid stak daardoor in korte tijd uiterst positief af tegen die in Nederland, waar deze ruim acht keer zo hoog was. En Hitler pakte zijn volk nog verder in met een verhoging van de pensioenen, het recht op vakantie, armoedebestrijding, een niet eerder gekende luxe als voor iedereen een radio (met daarop louter nazi-propaganda) en de eerste Volkswagens kwamen niet veel later van de lopende band. Hitler had aan Ferdinand Porsche  de opdracht gegeven tot ontwikkeling van de wagen, die de meest populaire auto in de geschiedenis zou worden. Het ‘bevriende staatshoofd’ dat zich ooit verbaasde dat de Weense Academie zijn creativiteit niet onderkende, had werkelijk niets van zichzelf. Hij stal ideeën, misvattingen, grondstoffen en grondgebied en ontnam levens.

(Foto Wikipedia)

Voor de auto lag het revolutionaire idee al ruim twee jaar eerder ten grondslag aan de Adler ‘Maikäfer’ en het idee kwam van een Joodse ingenieur, die zelfs al een prototype had gebouwd. De Hitler-kliek wist te verbergen dat het oorspronkelijk ontwerp voor de kever door iemand van Joodse origine was bedacht. Josef Ganz, de werkelijke ontwerper, die ook hoofdredacteur was van het autoblad Motor-Kritik, kreeg een publicatieverbod opgelegd. De Duitse pers mocht zijn naam zelfs niet meer noemen. Niet anders dan alle andere Joden kreeg Ganz het steeds moeilijker in nazi-Duitsland en hij vertrok met vakantie naar Zwitserland om even aan de druk van alledag te ontsnappen. Dat was zijn redding want daardoor was hij afwezig tijdens de Nacht van de Lange Messen waarin de Gestapo ook voor zijn deur stond. Vrienden waarschuwden hem niet meer naar Duitsland terug te keren. Dat deed hij toch nog even, om zijn ontwerpen op te halen, en hij wist Zwitserland weer te bereiken waar hij met staatssteun verder kon werken aan zijn ‘Zwitserse Volkswagen’. Later is hij naar Australië vertrokken.

Hitler moest voor zijn projecten wel geld lenen en Het Derde Rijk zou zes jaar later dan ook aan de rand van een faillissement staan. Maar tot die tijd werden zelfs oorspronkelijke politieke tegenstanders enthousiast.

In Amerika zou president Franklin D. Roosevelt het land uit de crisis helpen door op ongeveer gelijke wijze banen te scheppen. Hij liet openbare gebouwen optrekken en wegen en bruggen aanleggen. Ook hier hielp zijn plan ‘New Deal’ de werkloosheid te doen afnemen en de koopkracht te versterken.

Maar in tegenstelling tot Roosevelt maakte Hitler dankbaar gebruik van de gegroeide positieve houding van zijn volk om ook nog andere plannen door te drijven. Er was nog nauwelijks weerstand in Duitsland tegen het uit de maatschappij verwijderen van wat zijn jongens ‘asocialen’, ‘misdadigers’ of  ‘vreemde elementen’ noemden en er kon een sterilisatiecampagne van ‘gedegenereerden’ van start gaan. Dat zou uiteindelijk uitlopen op een euthanasieprogramma voor geestelijk en lichamelijk gehandicapten. 

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (66) - Op hoop van zegen

Onbedwingbaar dictatoriaal gedrag. Zou je juist daar de grens van de waanzin niet kunnen leggen? En als het dan zo mocht zijn dat je dan vervolgens maar voor een deel van je daden verantwoordelijk zou kunnen worden gesteld zou dan de rest niet voor rekening komen van diegenen die de mogelijkheid van je dictatuur hebben geschapen en deze ook nog in stand houden? Zijn wij ons wel bewust hoeveel gekken ook nu nog de dienst uitmaken in de wereld?

Met de visie op Hitler van een eenvoudige vrouw als Anna was voor haar in elk geval de kous af in de tijd dat de Nederlandse autoriteiten nog spraken van een ‘bevriend staatshoofd’ en kritische landgenoten veroordeelden; Anna had met haar opinie, waarmee zij de koe bij de horens vatte, dus zo maar in de cel kunnen belanden.

‘You talk too much Anna,

you talk too much’.

Doordat Hitler zo’n bizar personage was werd aanvankelijk vrijwel niet onderkend wat voor gevaren hij ging opleveren, en dat niet alleen door de Nederlandse regering. Een rare kerel, die zijn middelbare school niet had afgemaakt en er nog een tijdje van had gedroomd dat hij een groot kunstschilder en nog liever architect zou worden kon niet al te veel gevaar opleveren, was zo ongeveer de algemene opvatting in Europa.

Maar nadat het geboefte in Duitsland zo lekker onder elkaar had huisgehouden waren velen verbijsterd; het wantrouwen begon snel te groeien en dat was niet vreemd met een niet aflatende berichtgeving over de ontwikkelingen in Duitsland waarin louter dreiging viel te lezen. De linkse bewegingen waren hun leiding kwijt door arrestaties en executies. De nazi’s maakten er geen geheim van dat dwarsliggers en wat zij asocialen noemden in concentratiekampen verdwenen. De Duitse kranten brachten doorlopend berichten over doodvonnissen. Nagenoeg alle politieke partijen werden opgeheven. Veel politieke scherpzinnigheid om te constateren dat het fout ging was niet nodig.

Er braken buiten Duitsland protesten uit, in Engeland eisten demonstranten een boycot van Duitse artikelen.

Het was de tijd van het tweede kabinet Colijn  en waarin  de eerste Nederlandse geluidsfilm, ‘Willem van Oranje’ in première ging, het eerste nummer van het damesblad ‘Libelle’ verscheen en er een wetsvoorstel werd ingediend om onderwijzeressen te ontslaan wanneer zij in het huwelijk traden; de in de Eerste Wereldoorlog begonnen minimale emancipatie kreeg alweer een gevoelige knauw.

In Amsterdam, waar de armoede niet minder groot en de huisvesting niet minder slecht was dan in Rotterdam, brak het Jordaanoproer uit, er heerste een ware oorlogstoestand. Straten werden opengebroken, barricades opgeworpen en het oproer sloeg over naar andere arbeidsbuurten. Politie en leger traden hard op, er werd geschoten met scherp en er vielen doden.

Na het overlijden van mijn ouders
was de beschuitbus helaas
onvindbaar. Maar gelukkig had
Wikipedia een afbeelding

In de ‘Rotterdamse Jordaan’, Crooswijk, gebeurde kort daarna hetzelfde naar aanleiding van een steunverlaging, ook hier werd geschoten en viel er een dode.

‘Het Leven’ kwam uit met een extra editie over de toestand maar later in het jaar werden de media al weer overheerst door  het nieuws van ‘De Uiver’, het Douglas DC-2 vliegtuig dat was teruggekeerd na de Londen-Melbourne race, waarin het toestel tweede werd. Na het succes ontstond in Nederland een ware Uiver-hype. De bemanningsleden werden als helden gehuldigd. Een na de Tweede Wereldoorlog in een keukenkastje van mijn ouderlijk huis bewaard gebleven beschuitbus met afbeelding van ‘De Uiver’ en zijn crew getuigde nog hoe ver de verering destijds ging.

O ja.

Er was nòg een filmpremière: ‘Op Hoop van Zegen’.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (65) - Vrienden voor het leven

Er zou een staatsgreep worden voorbereid heette het, maar het ging om een ordinaire machtsstrijd die al langer woedde tussen SA, SS, Gestapo en het leger. Terloops werden er hier en daar ook nog enige persoonlijke rekeningen vereffend. Mensen werden in de deuropening van hun woningen neergeknald nadat zij de deur hadden geopend omdat er was aangebeld. Het enige verschil met de gangstermethoden in Chicago was de grootschaligheid.

Vriend Röhm kreeg in zijn cel een pistool aangereikt maar toen hij weigerde dat voor zichzelf te gebruiken, doorzeefden twee SS-officieren hem.

Tot op heden is er geen enkel bewijs gevonden dat er werkelijk sprake was van plannen voor een coup door de SA. Maar vriend Röhm was homoseksueel en dat beviel Hitler toch ook al niet.

Adolf en Ernst, vrienden voor het leven.

‘Bevriend staatshoofd’. Beaamd door Jan en Rieka, heeft Anna maar wat vaak verwoord hoe zij toen over hem dacht:

Nelson Mandela
(foto Wikipedia)

‘Niet te begrijpen dat hele volksstammen achter zo’n raar schreeuwerig mannetje met zo’n gek koppie aanrennen’, had zij herhaalde malen gezegd en daarmee de koe bij de horens gevat. Niet te begrijpen is het ook dat sommigen, waaronder historici, die malloot nu nog steeds een charisma toedichten. Het gaat wel ver om de ongekend misdadige, bloedige en gewelddadige manier waarop de meedogenloze Hitler navolging afdwong te zien als een vorm van charisma. De letterlijke betekenis van het woord, bovennatuurlijke gave, persoonlijke aantrekkingskracht en uitstraling, wordt daarmee beschadigd. Wat voor woord moet je dan wel niet voor de uitstraling van een man als Nelson Mandela bedenken?

Volgens Olivia Fox, een Amerikaanse ‘charismacoach’ (jawel) , zijn de belangrijkste ingrediënten van charisma de uitstralingen van macht en hartelijkheid.

Maar, hartelijkheid - bij een soort man als Hitler? Die eigenschappen, stelt Olivia Fox alweer, hoef je niet daadwerkelijk te bezitten, zolang je ze maar uitstraalt; en charisma is dus grotendeels doen alsof en aan te leren. Sic. ‘Charism lite, the American way’, zonder een lastig ingrediënt als oprechtheid. In dat geval kan het toch alleen maar gaan om een zwaar gedevalueerde vorm. Het werkelijke charisma behelst een diepere kracht die je je niet zomaar eigen kunt maken, die hoogstens verder is te ontwikkelen bij al aanwezige aanleg. Dat neemt niet weg dat het moeilijk valt te bepalen wanneer iemand nu werkelijk over charisma beschikt. In de praktijk is het gemakkelijker om aanwijzingen te zien dat charisma ontbreekt. Als een Louis van Gaal  in een tv-interview spreekt over ‘mijn charisma’ geeft hij onbedoeld juist de beste indicatie over het ontbreken ervan. Feit is wel, dat ook een charismatisch persoon niets is zonder volgelingen. En hoewel het Hitler daar bepaald niet aan ontbrak, valt de stelling niet om te keren door te beweren dat de man dus over charisma beschikte. Het ging niet alleen om de waanzin van een enkele persoon maar ook om die van een groot deel van een volk, dat bereid was hem in alles te volgen. Wat voor ongrijpbaar mechanisme zit hier achter?

Maarten van Rossem  stelt in zijn boek ‘Drie oorlogen’ dat het ook weer te gemakkelijk is om een man als Hitler als een gek af te doen. Als dat zo was, zou je hem zijn daden niet kunnen aanrekenen.

Maar is dat wel zo? Valt iemand omdat hij gek is maar meteen vrij te pleiten van al zijn wandaden? En moet je niet al ‘volstrekt’ - om een van Maartens lievelingswoorden maar eens te gebruiken - gek zijn om het tot dictator te brengen?

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (64) - Vertrekkende prominenten

In de straten van Berlijn waren de ‘Heil Hitlers’ door bruinhemden en zwartjassen niet van de lucht. William Shirer, een Amerikaanse journalist die zich tot eind 1940 in Berlijn bevond, schreef dat hij tijdens een wandeling een winkel moest inschieten om te voorkomen dat hij de vlag moest groeten van een passerend SA- of SS-bataljon. Hij zou het risico lopen klappen te krijgen als hij dat niet deed. Al een jaar eerder waren er vanuit een SS-gebouw de kreten te horen geweest van joden die werden gemarteld. Dachau was inmiddels al in gebruik genomen.

Sommige grootheden zagen de bui al hangen en verlieten Duitsland, direct na de Rijksdagbrand was Bertold Brecht al vertrokken. Graficus en schilder George Grosz, die in zijn werk de tegenstellingen in de Weimarrepubliek op vaak bijtende wijze wist te verbeelden, was er ook snel bij en vertrok naar Amerika. Hij had inmiddels al bedreigingen ontvangen en de nazi’s zouden later zijn werk op een grote expositie in München tentoonstellen  als entartete Kunst. Fervente nazi-haatster van het eerste uur Marlene Dietrich was ook al snel weg. Zij vertrok naar de Verenigde Staten om in verschillende succesfilms te gaan schitteren. Later zou zij in Europa het moreel van de geallieerde soldaten komen opvijzelen met haar optredens. Walter Gropius was gestopt met het Bauhaus en vertrokken omdat hij werd gedwongen zijn docenten door nazi’s te vervangen. 

Albert Einstein
(Foto Wikipedia)

De man, die met zijn E=mc² de visie op de kosmos een totaal andere invalshoek had gegeven en de sleutel tot de ontwikkeling van de atoombom zou aanreiken, vertrok voorgoed naar Amerika na de vele intimidaties die hij te verduren had gekregen. In Duitsland werd al in het geheim atoomonderzoek verricht en de gevluchte Albert Einstein was de man die president Roosevelt zou attenderen op de mogelijkheden en gevaren van kernsplitsing. Waardoor Amerika ook een atoomonderzoek zou beginnen en er gedurende de gehele Tweede Wereldoorlog in het diepste geheim een wedloop tussen Amerika en Duitsland zou plaatsvinden, wie als eerste over een atoombom zou beschikken. Wij kennen de afloop, Hitler was uiteindelijk niet overtuigd van de mogelijkheden van dat wapen, er was niet aan grondstoffen te komen en hij vond het allemaal te lang duren. Tegenwoordig wordt er nog wel eens verondersteld dat Duitse wetenschappers door morele bezwaren het gehele proces opzettelijk traag lieten verlopen. In dat geval zou hun de eer toekomen dat het verschrikkelijke wapen niet als eerste in handen is gekomen van een dictator zonder scrupules.

En in Nederland riepen een aantal personen, die niet zo snel het ‘bevriende staatshoofd’ zouden beledigen, de Nationaal-Socialistische Partij Nederland in het leven. Als zij daarmee nog een maandje hadden gewacht, hadden zij zich eerst goed op de hoogte kunnen stellen van de omgangsvormen van de fascistische jongens onder elkaar. Want toen bezocht Hitler zijn persoonlijke vriend Ernst Röhm, die de SA leidde. Röhm mocht tot dan toe als enige ‘du’ zeggen tegen zijn Führer. Maar deze keer was het anders want Hitler viel direct na zijn komst op het hysterische af ten prooi aan een blinde woede en hij lichtte persoonlijk Röhm van zijn bed in het hotel waar deze met gelijkgezinden vertoefde nadat zij de beesten hadden uitgehangen. Hij liet hem opsluiten. Vervolgens liet hij in de ‘Nacht van de lange messen’ de gehele top van de SA vermoorden door de SS van Heinrich Himmler  en oud Gestapo-leider Hermann Göring  kreeg groen licht voor een verdere zuivering.

(wordt vervolgd)

nnn