ANNA'S JAREN (77) - Een compleet enthousiasme

Lindberghs enthousiasme voor Duitsland was na de Spelen helemaal compleet. Maar nadat hij en zijn vrouw hadden besloten definitief naar Duitsland te verhuizen vond daar precies op het tijdstip van hun huizenjacht de ‘Kristallnacht’ plaats. Er werden meer dan duizend synagogen in brand gestoken, duizenden winkels, bedrijven en huizen van Joden werden vernield evenals begraafplaatsen. Er werden duizend joodse mannen gearresteerd en honderden Joden vermoord of tot zelfmoord gedreven. Wat brandde, brandde, de brandweer mocht niet blussen.

Niet zo’n leuk ‘Umfeld’ voor het zoeken naar een huis.

Het werd de Lindberghs dan ook toch te onrustig en het leek hun opeens geen aangenaam wonen meer in wat zij desondanks als voorbeeldland bleven zien. Zij keerden terug naar Amerika maar niet op hun ideeën. Lindbergh bleef zijn medaille koesteren en hij stelde dat Amerika, dat inmiddels al dicht bij een oorlog stond doordat de Duitsers drie Amerikaanse vrachtschepen tot zinken hadden gebracht en een marineschip hadden aangevallen, in plaats van oorlog te gaan voeren met Duitsland, zich beter kon aansluiten bij dat land om gezamenlijk ‘een muur van ras en wapens te vormen, die weerstand kan bieden aan de infiltratie van inferieur bloed’. 

Een volhoudertje die Lindbergh, en na nog eens een Duitse torpedo-aanval op een vrachtschip voor de kust van Groenland hadden de Amerikanen het wel helemaal gezien met hem. 

Alexis Carrell
(Foto Wikipedia)

Maar het kon nog erger, Lindbergh was bevriend geraakt met en verregaand beïnvloed door een man met vreemde ideeën, Alexis Carrell. Deze uit Lyon afkomstige chirurg, anatoom en bioloog, was een van de begaafdste chirurgen van zijn tijd. Hij had nota bene als eerste persoon in Amerika de Nobelprijs voor geneeskunde ontvangen voor de door hem bedachte methode om slagaders te verbinden zonder dat er levensgevaarlijke stolsels ontstonden. Het pionierswerk van deze geniale chirurg redde vele levens en maakte de weg vrij voor het transplanteren van organen en weefsels. Maar hij had verder zonderlinge maatschappelijke opvattingen. Hij vond dat de problemen van de wereld konden worden opgelost door de instelling van een ‘Hoge Raad van Geneesheren’, die ervoor zorg moest dragen dat de leiding van de planeet altijd in handen zou blijven van de ‘dominante blanke rassen’. Hij verkondigde zonder enige schroom dat mensen die gebrekkig of achterlijk waren ‘euthanatisch’ dienden te worden weggewerkt in gaskamers. Carrell stond daarin niet alleen, een groeiend aantal prominente Amerikanen, geestes- en natuurwetenschappers leefden in de overtuiging dat het land steeds voller raakte met inferieure individuen en dat er iets aan moest worden gedaan.

Spekkie naar het bekkie voor Hitler en zijn jongens.  

Na zijn terugkeer uit Duitsland bleef Lindbergh zijn instemming met deze opvattingen niet onder stoelen of banken steken terwijl in Amerika de publieke opinie zich juist tegen de negatieve eugenetica begon te keren. Wat pas goed zijn beslag kreeg toen vooraanstaande voorstanders van het verwerpelijke standpunt in navolging van Lindbergh warme relaties gingen aanknopen met de nazi’s in Duitsland.

Alexis Carrell raakte uiteindelijk zijn baan bij het Rockefeller Institute kwijt, omdat zijn opvattingen te aanstootgevend werden bevonden.

En wat Lindbergh zelf betreft was het niet zo onbegrijpelijk meer dat velen zich de vraag begonnen te stellen of iemand die zo rechtlijnig bleef denken niet zijn eigen geestelijk gehandicapte kind vermoord zou kunnen hebben.

De gang van zaken bij het onderzoek na de moord, geculmineerd in een aangedikte bewijsvoering tegen de timmerman, die daardoor het leven moest laten, maakt daarbij eerder de indruk van een goedkoop detectiveverhaal dan van een serieuze werkwijze waarmee wordt gepoogd alle twijfels weg te nemen.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (76) - Vragen die blijven

(Wikipedia)

De geruchten over de toedracht van de moord op Lindberghs kind bleven en zijn eigenlijk nooit helemaal verstomd, zelfs in de naoorlogse jaren konden Anna, Jan en Rieka nog vaak van gedachten wisselen over de kwestie. De naam Lindbergh hoefde daarvoor maar even te vallen in een radio-uitzending maar het gebeurde ook wel zonder enige directe aanleiding. Zelfs tegenwoordig  kom je nog wel eens discussie tegen over de opmerkelijke omstandigheden rondom ontvoering en moord. Het echtpaar was naar die totaal afgezonderde plek verhuisd, zonder er enige ruchtbaarheid aan te geven. Bovendien verbleven zij er in de periode van de ontvoering niet constant, het huis was nog niet gereed. De verblijfplaats werd pas bekend na het nieuws van de ontvoering en door het grootscheepse politieonderzoek, dat een toestroom van overal rondlopende nieuwsgierigen veroorzaakte, waardoor eventuele sporen rondom het huis konden worden vernietigd. 

Dat Lindbergh het politieonderzoek regisseerde en de ondervraging van zijn huispersoneel frustreerde werd verdacht gevonden en het blijft uiteraard merkwaardig dat dit zomaar mogelijk was.

De gemerkte bankbiljetten van het losgeld zijn ooit maar voor een klein deel boven water gekomen in New York, onderzoek hiernaar leverde niets op. Een ander klein deel van de gemerkte biljetten werd aangetroffen in Hauptmanns woning, nadat deze was aangehouden na een poging te betalen met een verlopen goudcertificaat. Naar het alibi van de timmerman is nooit gekeken en ook blijft het de vraag hoe het hem was gelukt een ladder over grote afstand naar de betreffende plek te vervoeren, terwijl Hauptmann niet over een auto beschikte.

Die ladder, waarop geen vingerafdrukken van Hauptmann werden gevonden, bleef desalniettemin gelden als een sterk punt van de bewijslast omdat deze zou zijn vervaardigd uit hout dat uit een vloer van Hauptmanns huis moest zijn verwijderd. Bij het huis van de Lindberghs was een beitel gevonden en in de gereedschapskist van Hauptman ontbrak een beitel. De gevonden beitel was wel van dezelfde makelij als een nog in de kist aanwezige beitel met een andere breedtemaat. Een timmerman, die na ruim twee en een halfjaar zijn eigen vloer nog niet heeft gerepareerd en het net zolang zonder zijn beitel heeft kunnen stellen, komt wel merkwaardig over en zo waren er nog wat bewijzen, die er zo dik bovenop lagen dat sommigen zich begonnen af te vragen of er niet gemanipuleerd was.

Nu werd en wordt er in Amerika nogal snel aan een complot gedacht, zo’n dertig jaar later zou er zelfs een ware hausse ontstaan in complottheorieën als bijvoorbeeld bij de moorden op de Kennedy’s, Martin Luther King en de dood van Marilyn Monroe. Steeds werden er aanleidingen gevonden of bedacht tot een andere toedracht (samenzwering of  moord, moord of zelfmoord) dan die van het officiële verhaal. Maar ook buiten de VS willen complottheorieën nog al eens de kop opsteken zoals de in Engeland vaak gehuldigde gedachte dat Lady Diana’s dood in 1997 geen ongeluk was; nog zo’n vijftien jaar later geloofde een groot deel van de Britten dat stellig. En dan de theorie over het ebola-virus, dat ontwikkeld zou zijn als wapen tegen de bevolkingsexplosie in Afrika.

Dat alles neemt niet weg dat een complottheorie ook wel eens kan kloppen en dan is de wereld te klein, zoals het geval was toen door onthullingen van Edward Snowden de geruchten over het bespioneren van miljoenen burgers en vooraanstaande politici door de NSA en de Amerikaanse overheid meer dan werden bevestigd.

In het geval van Lindbergh had hij het met zijn gedrag tijdens het onderzoek er zelf naar gemaakt dat steeds meer mensen argwaan kregen. Een argwaan die later niet eens zozeer zou groeien door die merkwaardige gang van zaken als wel door de opvattingen die de man begon te verkondigen en die hem in snel tempo zijn populariteit gingen kosten.

Lindbergh was aanhanger van het nazi gedachtegoed en fervent aanhanger van de eugenetica. Zijn ontvoerde kind was verstandelijk gehandicapt. Er ontstonden dan ook sterke geruchten dat Lindbergh zelf de dader zou zijn geweest. Geruchten die eigenlijk nooit meer zijn ontkracht.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (75) - Tijd voor gezelligheid

Ook nadat Jan het ouderlijk huis had verlaten, bleef gezelligheid troef als broers en halfbroers bij elkaar waren. Niet zelden werd de stemming gestimuleerd door de extraverte Jan. Dat het extraverte van hem niet op zichzelf stond maar ook diende om wat hij voor zich wilde houden te maskeren kwam pas jaren later boven water. Net als Anna wilde hij van zijn ellende niets weten. 

Samen met Rieka had hij pontificaal met glimmende schoenen geposeerd voor de fotograaf. Wat zagen zij er prachtig uit ondanks dat er geen witte bruidsjurk was voor Rieka; praktisch als zij was had zij voor kleding gekozen waarvan zij nog lang plezier kon hebben. Trouwens, als zij wel over het geld voor een bruidsjurk had kunnen beschikken, had zij er ook niet voor gekozen, daarvoor was zij veel te vooruitstrevend. De foto is gelukkig bewaard gebleven en het beeld van dat tweetal, nu een kleine tachtig jaar geleden gemaakt, blijft ontroeren. Het lieve gezicht van Rieka treft steeds weer en roept vaak gedachten op aan wat zij samen nog gingen meemaken. De in zo’n oude foto stilgezette tijd dwingt tot terugdenken aan toen, het weten van nu grijpt diep in de ziel.

Een huwelijksreis zat er niet in maar vijf dagen na hun huwelijk konden Jan en Rieka genieten van de euforie in Rotterdam doordat een zeiler uit die stad, Daan Kagchelland, Olympisch goud won en daarna nog eens werd overvleugeld door de Rotterdamse zwemster Rie Mastenbroek, die driemaal goud en eenmaal zilver pakte. Onvergetelijke wittebroodsweken voor Jan en Rieka, het kon niet op.

Niet lang daarna werd de verloving bekendgemaakt van prinses Juliana met de Duitse prins Bernhard zur Lippe-Bisterfeld. Het was eventjes zoeken geweest - ongeveer  zo’n zeven jaar - want er moest nu eenmaal een troonopvolger worden gevonden en een aantal ontmoetingen was op niets uitgelopen. Veel kandidaten zagen Juliana als bruid niet zitten en Wilhelmina als schoonmoeder al helemaal niet.

Gelukkig had de man die later onze ‘anjerprins’ zou worden niet alleen interesse getoond, hij had zelfs de moeite genomen om af te reizen naar Garmisch-Partenkirchen in de wetenschap dat Wilhelmina en Juliana van plan waren de Winterspelen te bezoeken. En jawel hoor, er kwamen kennismakingsgesprekken, dating op z’n adels. En ook hier kon het niet op want de prins viel ook nog zowel bij Juliana als bij haar moeder én bij de hofhouding in de smaak. Ach, een mens kan zich vergissen natuurlijk.

Amerika vergiste zich niet door Frank Delano Roosevelt te herkiezen aan het eind van dat jaar 1936 en het leek in Nederland toch ook nog even best gezellig te worden toen voor het eerst door de AVRO een programma op de Nederlandse radio werd uitgezonden dat tot aan de oorlog zou doorgaan en na de oorlog weer zou worden hervat, om het dan zelfs nog vol te houden tot 1957. Tijdens de uitzendingen was het stil op straat en de mate waarin het programma het gezin rond de radio wist te scharen zou in latere jaren nog vaak dienen ter illustratie van de spreekwoordelijke kneuterigheid van het Nederlandse gezinsleven in de jaren vijftig van de vorige eeuw.

Want Snip snapt niet wat Snap snapt

En Snap snapt niet wat Snip snapt

Als Snip Snap snapt en Snap snapt Snip

Verdwijnt het Snip en Snap begrip

De ‘Bonte dinsdagavondtrein’ kwam voort uit de amusementsavonden waarmee de omroepen het land in gingen om leden te werven. Andere omroepen volgden met vergelijkbare programma’s. Veel artiesten maakten naam dankzij die uitzendingen. Snip en Snap begonnen er en bekendheid kregen er onder meer Toon Hermans, Rudi Carrell, The Three Jacksons en Willy Alberti, de zanger die nooit zijn eigen kind alleen liet. Hij bouwde ’t liefst een muurtje om haar heen, zong hij.

Dat kind ging van de weeromstuit ook zingen.

Bedankt pa.

Het programma kreeg zijn naam doordat het publiek voor die bonte avond per trein naar Hilversum werd vervoerd en dan ging het, begeleid door het Philips Fanfareorkest, naar de studio’s. De presentatie door Guus Weitzel kon een tv-uitzending waardig zijn, hij deed dat gelikt, in smoking. Kom daar nu nog eens om, nu wij wel over een beeldscherm beschikken. Goed. Er wordt nog rijkelijk gesmokingd bij hedendaagse sport- en prijzengala’s op tv, maar die worden er niet minder vervelend door.

(wordt vervolgd)

nnn 

ANNA'S JAREN (74) - Zwarte handen worden niet geschud

Omdat Hitler aanvankelijk alleen de hand van Duitse winnaars schudde, had de organisatie hem dringend verzocht dat met alle winnaars te doen. Met als gevolg dat de Führer er voor koos helemaal geen winnaars meer te feliciteren. Jesse Owens kreeg dus ook geen hand. Zijn reactie hierop in latere interviews was dat hij ook niet werd uitgenodigd om zich door de Amerikaanse president te laten feliciteren. Waarmee Owens een punt had dat tot dusver over het hoofd werd gezien. 

(Foto Wikipedia)

Hitler zelf scoorde bij die Spelen niet gering op het gebied van propaganda. Goebbels, de leider van het Duitse ministerie van Informatie en Propaganda, werd daarbij geholpen door een innovatieve en creatieve cineaste, Leni Riefenstahl. Zij was diep onder de indruk van Adolf. Haar film ‘Olympia’ zit boordevol vernieuwingen op filmgebied, wat een grote indruk maakt. Het neemt niet weg dat de film je ook naar de keel grijpt door het gebrek aan emotie en de razendknappe massaregie die je ook bij haar eerdere propagandafilms bijna de maag doet omkeren. Hoe is het in hemelsnaam mogelijk dat de gruwelijkheid van een massahysterie zo gestold en esthetisch kan worden weergegeven. Leni Riefenstahl is altijd blijven ontkennen dat zij de nazi’s steunde, het zou haar om het beeld te doen zijn geweest. Merkwaardig, want haar eerdere film ‘Triumph des Willens’ uit 1934, die zij op eigen verzoek heeft mogen maken, was een regelrecht eerbetoon aan de grootheid van het nazisme. Na de oorlog zou zij na drie jaar Amerikaanse gevangenschap worden vrijgesproken van medeplichtigheid aan het nazibeleid en zou haar niet meer dan meeloperij worden aangerekend.  

Zij werd 101 jaar oud, maar haar leven was nog niet lang genoeg om over berouw te gaan nadenken.

Riefenstahl had met haar vrijspraak best wel geluk gehad, want die andere artistieke steunbeer voor Hitler, die naar eigen zeggen ook alleen maar de bedoeling had gehad om creatief te kunnen produceren, werd in Neurenberg veroordeeld tot twintig jaar hechtenis, grotendeels uit te zitten in de Spandau gevangenis.

Albert Speer, de architect die Hitler had bijgestaan bij het opzetten van zijn megalomane bouwprojecten wist zich tijdens het proces behendig als ‘nette nazi’ te positioneren. Hoe zou dat er uitzien, een ‘nette nazi’? Gladgeschoren, haartjes gekamd, tandjes gepoetst, vouw in de broek? Gladgeschorem Speer schoof in elk geval zijn schuld af op de Minister van Arbeid, Fritz Sauckel die dan ook werd opgehangen. Achteraf gezien kwam Speer er daardoor uiterst gunstig mee weg, want na zijn dood is gebleken dat zijn werkelijke betrokkenheid bij de Duitse oorlogsmisdaden aanmerkelijk groter was dan dat hij, de ‘nette nazi’ door zijn handige manipulatie van de werkelijkheid heeft doen voorkomen. 

Wat een zomer, die zomer van 1936. Vier dagen na de opening van de Zomerspelen trouwden Jan en Rieka, zij hadden een woning gevonden in de Afrikaanderwijk. Een van twee kleine driekamerwoningen die een trap en een zolder deelden. Jan kreeg er een deel van Rieka’s familie zo’n beetje bij, want dat woonde direct om de hoek, waar drie kleine driekamerwoningen een trap en de zolder deelden. En beneden hen kwam Rieka’s broer Karel met zijn lieve vrouw Erie te wonen.

Jan was het laatste kind uit Anna’s eerste huwelijk dat de ouderlijke woning verliet; Anna en Pieter L.C. deelden van nu af aan de woning met de drie zonen uit hun huwelijk, wat nog niet betekende dat zij daarmee alle ruimte hadden, zelfs daarvoor was de woning eigenlijk te klein. Jan, die was gehecht aan zijn oudere broers, bleef een stevige band met hen onderhouden door hen regelmatig op te zoeken. Het leuke was dat de jongere halfbroers dat juist weer bij Jan deden, waardoor hij als een soort trait d’union tussen de beide gezinsdelen ging functioneren.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (73) - Een beter ontwikkeld gevoel voor fatsoen

De wereld werd een rad voor de ogen gedraaid. Der Führer stelde zich alleraardigst op. Namens de Verenigde Staten mochten ook joodse sporters en negers meedoen aan de Spelen en onder druk van het IOC stond hij toe dat de halfjoodse schermster Helene Mayer  in de Duitse schermploeg werd opgenomen. Alle anti-joodse maatregelen werden voorlopig uitgesteld en antisemitische propaganda werd vooralsnog uit het Duitse straatbeeld verwijderd.

Het in Spanje aan de macht gekomen Volksfront trapte er niet in, uit protest tegen de nazi’s werd daar de eigen Olympiade van het Volk georganiseerd, waarvoor maar liefst zesduizend atleten uit 22 landen zich inschreven. Maar helaas, enkele dagen voor het begin van deze alternatieve spelen brak de Spaanse burgeroorlog uit en ging het feest niet door.

Ook in Amerika werd opgeroepen om de Spelen te boycotten en in Nederland zag een aantal spelers definitief af van deelname, maar het Nationaal Olympisch Comité besloot toch mee te doen. De spelers die wel deelnamen brachten Hitler bij de opening niet de olympische groet omdat zij die teveel op die van de nazi’s vonden lijken, en ook de Britten zagen af van de officiële groet. 

De Verenigde Staten deden uiteindelijk dan toch ook wel mee, bokser Max Schmeling had de Amerikaanse delegatie er van weten te overtuigen dat deelname de beste optie was. Hij en de Amerikanen wisten Hitler zover te krijgen dat deze persoonlijk de veiligheid van de sporters garandeerde.

Jesse Owens
(Foto Wikipedia)

Achteraf zou die deelname van de VS de Führer niet blij stemmen. Toen de Amerikaanse, zwarte hardloper Jesse Owens de grote ster van de Spelen werd door drie gouden medailles te winnen en bovendien ook nog werd toegejuicht door de Duitsers, verliet Adolf het stadion. Daar had hij even niet op gerekend, na het met anabole steroïden en testosteron volpompen van de Duitse atleten. Deze domineerden tot dusver dan ook de Spelen maar dat verhinderde niet dat de wereld de overwinningen van de anderen en vooral die van Jesse Owens als een grondige weerlegging zag van de abjecte, racistische nazi-opvattingen.

Echter, tenminste één bekende Amerikaan dacht daar toch volstrekt anders over, ene Charles Lindbergh. Na de terechtstelling van Hauptmann had het echtpaar Lindbergh de buik vol van het na de solovlucht op gang gekomen mediacircus, dat zich bovendien steeds minder uitputte in jubeltonen en steeds meer kritische geluiden liet horen ten aanzien van Lindberghs opvattingen.

Zij verhuisden naar Europa, reisden er veel rond en staken niet onder stoelen of banken dat zij een grote liefde voor Duitsland ontwikkelden. Lindbergh vond dat het gevoel voor fatsoen en waarden bij de Duitsers beter was ontwikkeld dan bij de Amerikanen. Kijk eens aan, dat werd in Duitsland zo gewaardeerd, dat hij de Olympische Spelen op uitnodiging van de nazi’s mocht bijwonen. En net als die andere grote Amerikaan, Ford, kreeg hij een medaille van zijn fatsoensrakkers, de ‘Orde van Verdienste van de Duitse Adelaar’, uit handen van Göring.

Lindbergh had dan ook geen enkele moeite met de racistische opvattingen waarmee Owens in eigen land ook na de Spelen nog behoorlijk geconfronteerd bleef. De Staatsuniversiteit van Ohio, die nota bene grote moeite had gedaan om de atleet in te lijven, liet hem in ‘zwarte’ gelegenheden eten en slapen en er werd hem geen studiebeurs gegund. Hij verdiende wat geld bij een kruidenier. Owens verbaasde zich erover dat hij in Duitsland gewoon mocht gaan en staan waar hij wilde, gewend als hij in Amerika was om achterin de bus te zitten, als hij van het openbaar vervoer gebruik maakte. En zijn prestaties in Duitsland zouden hem, weer terug in eigen land, geen millimeter laten opschuiven.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (72) - Een weggelopen domineeszoon en een verdachte sinjo

Adolf Hitler opende de Olympische Winterspelen in Garmisch-Partenkirchen. De legendarische Noorse Sonja Henie behaalde er haar derde olympische titel bij het kunstschaatsen.

Zoals ook in andere democratisch geregeerde landen begon men in Nederland, dat geen medailles won bij de Winterspelen, zich er tegen te verzetten dat een dictatuur de Spelen organiseerde. De Nederlandse Rooms-Katholieke kerken waren inmiddels zelfs klaarwakker en kort na de opening van de Winterspelen werd in alle kerken een mandement van de bisschoppen voorgelezen waarin het lidmaatschap van de NSB voor katholieken verboden werd.

Zoals ook anderen die hem waren voorgegaan, hield Hauptmann nog steeds zijn onschuld vol maar hij werd op 3 april 1936 in de elektrische stoel terechtgesteld. Een verslaggever smokkelde een camera naar binnen en de volgende morgen al prijkte er een foto van Hauptmanns laatste momenten op de voorpagina’s van een aantal kranten in Amerika.

Weer zo’n terechtstelling die verscheurende twijfels de wereld in hielp, er bleven mensen geloven dat Hauptmann ten onrechte was veroordeeld en over de ware toedracht van de ontvoering en moord op het zoontje van Charles Lindbergh zijn later vele speculaties ontstaan. De weduwe van de terechtgestelde moordenaar zou haar leven lang proberen eerherstel voor haar man te krijgen. Zij hield, net als hijzelf had gedaan, vol dat hij onschuldig was. Er was ook bewijsmateriaal achtergehouden dat in Hauptmanns voordeel had kunnen werken. Zijn advocaat voerde verder aan dat Hauptmann niet over de middelen voor een ontvoering zou beschikken. Hij had op dat moment geen auto, geen criminele connecties en wist zelfs niet waar de familie Lindbergh woonde.

In Frankrijk hadden socialistische en communistische intellectuelen zich inmiddels aaneengesloten om gezamenlijk een poging te ondernemen het fascistische gevaar te keren. Hun organisatie vestigde een afdeling in Brussel en ook in Engeland kwam een soortgelijke vereniging.

In Nederland kon men niet achterblijven en hier werd het ‘Comité van Waakzaamheid’ opgericht. Edgar du Perron liep al enige tijd rond met plannen daartoe, Menno ter Braak  en anderen sloten zich snel aan.

Het blad ‘Zwart Front’ van de Italiaanse fascisten begon al meteen te schelden, Ter Braak was een ‘weggelopen domineeszoon’ en Du Perron ‘een verdachte sinjo’. Het comité liet als lid eenieder toe die anti-fascistisch was, ongeacht de politieke of religieuze overtuiging en dat gaf natuurlijk al snel onderlinge problemen, vooral tussen communisten en katholieken. Een erg lang leven was het comité dan ook niet beschoren, het werd opgeheven om een nieuw ‘Comité van Intellectueelen ter verdediging van de Geestelijke Vrijheid’ op te richten, waarvan leden van de CPN en de NSB geen lid mochten worden. Dat ging echter niet lukken maar tot die tijd had het comité niet stilgezeten, er waren onder meer lezingen gegeven en omdat de Nederlandse regering het asielrecht steeds meer beperkte, had het comité zich beijverd voor de opvang van vluchtelingen. Enkele malen werden ministers rechtstreeks gewezen op de ernst van de situatie. Het kon niet uitblijven, het comité werd als snel beticht van een vijandige houding tegenover een (jawel) ‘bevriende natie’.

Zeg mij wie je vrienden zijn, en ik zal zeggen wie jij bent.

(Afb. Wikipedia)

In Berlijn, de hoofdstad van die ‘bevriende natie’ opende Hitler op 1 augustus 1936 de Olympische Zomerspelen. De Olympische fakkel werd het stadion ingedragen tussen 110.000 in het gelid staande soldaten en toeschouwers door. Zij brachten de Hitlergroet en een met hakenkruis beschilderde Zeppelin drapeerde een enorme nazivlag over het stadion.

Het had even geduurd tot het voor de buitenwacht helder was dat alleen ariërs het land der nazi’s mochten vertegenwoordigen en ook dat Hitler en Goebbels de Spelen gingen gebruiken om hun propaganda-machinerie volop te laten draaien. Toen het dan zover was eisten de deelnemende landen wel dat er geen onderscheid tussen atleten van verschillende rassen zou worden gemaakt.

(wordt vervolgd)

nnn

ANNA'S JAREN (71) - Rozengeur, maneschijn en massamoorden

Jan en Rieka kregen verkering, het was halverwege de jaren dertig en het rommelde en gromde onheilspellend in Europa maar verbazingwekkend genoeg ging het dagelijkse leven min of meer zijn gangetje. Latere herinneringen van het stel aan hun tijd van ‘rozengeur en maneschijn’ behelsden voornamelijk de gezelligheid van de oude Rotterdamse binnenstad, dat Museum Boijmans een nieuw gebouw kreeg en dat Max Euwe het wereldkampioenschap schaken behaalde, en dan was er ook nog de hype rond de Dionne vijfling. 'Het Leven' berichtte over de eerste verjaardag van de in Canada geboren kinderen. Volgens het blad kwam een geboorte van een vijfling slechts eenmaal op de 57 miljoen keer voor en werd een langer leven dan enige uren niet voor mogelijk gehouden. De commercie maakte stevig gebruik van deze bijzonderheid en de ouders deden daaraan zoveel concessies, dat de deelstaat Ontario ingreep, hen uit de ouderlijke macht zette en vervolgens zelf geldelijk profijt trok uit de situatie. Ook in Nederland was er tot zelfs na de Tweede Wereldoorlog nog speelgoed op de markt, dat was gebaseerd op het vijftal; papieren popjes met verwisselbare kleertjes.

Panorama berichtte over Max Euwe thuis bij zijn gezin en het nieuwste vrouwenberoep van stewardess en ook toch nog even over de nieuwste vorm van Japanse oorlogsvoering, harakiri via de bemande bom, het is maar dat wij het weten.

In Nederland, waar huwende onderwijzeressen inmiddels werden ontslagen, het voor kinderen onder de veertien jaar verboden was te werken en voor meisjes tot zestien jaar een arbeidsverbod gold in fabrieken en kantoren, werd de Jeugdstorm opgericht, naar voorbeeld van de Duitse Hitlerjugend. Toch was er bewustwording groeiende want er werd ook een antifascistische beweging opgericht als reactie op de NSB.

In Rusland, dat had gezucht onder het autoritaire bewind van de tsaren, was de paranoïde Jozef Stalin de ‘Grote Zuivering’ begonnen. Miljoenen Russische burgers, de schattingen lopen uiteen van negen tot twintig miljoen, werden vermoord of kwamen in kampen terecht. Doordat een groot deel van de bevolking een bar slecht leven had en nu de omstandigheden zag verbeteren, kreeg het Stalinisme vaste voet aan de grond. Stalins propaganda-machine wist zijn wandaden goed voor het Westen te verbergen en voor de eigen bevolking de indruk te wekken dat hij een zegen was voor de mensheid.

De dictator, die het lukte zo’n achttien jaar langer aan de macht te blijven dan zijn aartsvijand Hitler, bouwde zorgvuldig het imago op van ‘Vadertje Stalin’. Vadertje de massamoordenaar, de communisten in de wereld zouden het nog lang maar niet kunnen geloven.

In Engeland sloot de conservatieve regering eenzijdig een verdrag met Duitsland, waardoor dit land een deel van de Engelse oorlogsvloot mocht bouwen om later tegen te kunnen knokken.

In Italië was de regering duidelijk uit op oorlog met Ethiopië, dat bombardementen en een inval kreeg te verduren.

De Volkenbond besloot tot sancties.

(Foto Wikipedia)

In Amerika ontvluchtte een vijftien jarig meisje nadat haar moeder was overleden haar ruwe stiefvader en zij werd in New York bij een tante in huis genomen. Maar in plaats van naar school te gaan ging zij stiekem werken bij een illegale loterij van de maffia. Gesnapt door de politie nam zij de benen en kwam zij op straat terecht, waar zij door ander ‘ongeregeld’ werd aangemoedigd zich op te geven voor een talentenjacht in het pas geopende en later fameuze Apollo Theater. Zij wilde er haar danskunsten tonen maar onder indruk van de prestaties van voorgangsters op dat gebied zong zij maar liever wat en daarmee was het haar beurt om indruk te maken, want zij werd onmiddellijk aangenomen als zangeres bij het Benny Carter Orchestra  en later bij Chick Webb, die twee songs met haar op de plaat zette. Zij klonk er nog niet geweldig op maar dat zou later helemaal goed komen met jarenlang Jans en mijn lievelingszangeres, Ella Fitzgerald.

(wordt vervolgd)

nnn